Üç Bölü Dört Buçuk Milyar

Burada hep ülkedeki teknolojik gelişmelerden, dünyanın bilimde geldiği noktadan, başarılı olmuş örnek sosyal projelerden, iyi insanlardan bahsetmek istiyorum ama 4,5 milyar yıl yaşındaki dünyanın insan vücudundaki birkaç hücre kadarlık bir kısmında sıkışıp kalmış insanlar olduğumuzu da düşünüyorum gittikçe. En apolitik, en "işine bakan", en konjonktürel politikadan uzak kalan insanların dahi engellerle karşılaşıp motivasyonlarının düşmesi kadar vahim bir şey yok. Motivasyonu yükseltmek için harcanan yapay çabalara, gösterişlere ve hatta görgüsüzlüklere artık insanlar daha "ignorant" bakıyor sanırım. Buralar gittikçe daha sevimsiz bir platform haline gelmeye başladı.

Bugün belki birçok kişinin hatırlamak istemediği, görmekten sıkıldığı anılarla dolu. Ama önce biraz geçmişe bakıp, sonra da bugünü ve geleceği görmekte fayda var. Tam 3 yıl önce bugünlerde polis vahşetiyle yüz yüze gelmiş, yedikleri gazlarla ölümden dönmüş, yol açtığı derin psikolojik yaralarla (hala) mücadele eden, ve hatta hayatını kaybetmiş farklı anlayışlardan insanlar birbirini tanıma ve anlama fırsatı buldu. Ateistler iftar sofrasına oturdu, şükür namazında namaz kılanları korudu. Türkler Kürtler'e "biz sizi çok yanlış biliyorduk" dedi korkmadan, biraz da utanarak. LGBT'nin (hatta LGBTİAQ) çok da kötü bir şey olmadığı, hatta doğal bir durum olduğunu ilk kez tanıdı bazıları. Aslında çok da iyi mizah yapabildiğimizi, sorunları mizahla çözebileceğimizi fark ettik, öyle inandık. O kadar çok resim, o kadar çok anı var ki. Birini paylaşsam, diğerine haksızlık olur.

3 yılın sonunda bakıyorum, da çok iyi ifade ile berbat bir yönetimimiz var. Başından ayağına kadar kalitesiz, beceriksiz, vicdansız ve bütün bunları meziyet sanıp iyileşmek için tek bir adım atmayan berbat insanlar topluluğu tarafından bizim geleceğimize ait kararlar alınıyor. Sporda, sanatta, devlet yönetiminde, sivil toplumda, özel girişimlerdeki ahlak yoksunluğuna din afyonu da her zaman olduğu gibi iyi gelmiyor. Ben artık bariz çelişkileri, utanmazlıkları, daha dün elma dediğine bugün armut diyenleri, pişkinlikleri, mesnetsiz suçlama ve hakaretleri görmezden gelmeye çalışıyorum. O yüzdendir ki artık daha az yazıyorum bunları. Ama bugün devletin başındaki, "polise emri veren" adam Fransız polisinin uyguladığı şiddeti Gezi'ye destek verenlere sözde dokundurarak kınamış - sanki biz Fransızlar çok iyidir, Fransız polisi çiçektir demişiz gibi. ACAB diye Google'a yazıp bakacak danışmanları vardır eminim-. O yüzden bugünlük bir çirkin paylaşım hakkını aşağıda "emir kulu" arkadaşların yaptıklarını bir kez daha hatırlatmak için kullanayım:

https://policeviolencegezipark.wordpress.com/

Ve tabi bu yazı hikayeyse, mutlu sonla bitsin. 3 yıl önce bugün binlerce insan, gece saatlerinde başlayan ve sabah gün aydınlanırken aşağıdaki kareye yansıyan yürüyüşlerini hak ve özgürlüklerini savunmak için başlattılar. Ne kahraman olmak, ne de mevki sahibi olmaktı amaçları. Tarih elbette kimi iyi hatırlayacağını çok iyi bilir. Ama ilim ve irfan sahibi insanların, her zaman politik güç sahibi olmak için hezeyanlar içinde ruhlarını kaybedenlerden daha özenilerek hatırlanacakları aşikar. Umarım bu yazıyı okuyan, rüzgardan rüzgara savrulan, kalıplara, kutsallara ve coğrafyalara hapsolmuş ilkesizler değil de içindeki hevesi, motivasyonu yetenekleri ile birleştiren vicdanlı dünya insanları daha çok mutlu olurlar.

‪#‎occupyGezi‬
‪#‎direnGeziParkı‬

Konseptşın

Bu konsept olayını çok karıştırdıklarını düşünüyorum. Özünde konsept sözcüğü çok masum bir "lö konseptüel sivuple" apartması bir Fransız ithalatı gibi gözüküyor olsa da, işin aslı yazının ilerleyen bölümlerinde açıklayacağım üzere bizi çok daha korkunç bir gerçekle yüzleştirmekte. Yine büyük ihtimalle yazıyı okuduktan sonra bir süre düşünüp en yakınızdakine "lan/cnm/höst/hacı/yhaa benim karnım acıktı bi şeyler yiyelim" diyeceksiniz ve ben bu blog'daki yüce amacım olan sübliminal mesajımı vermiş, sizi Araf'a biraz daha yaklaştırmış olacağım. Okuyun!

İnanılmaz gibi geliyor belki ama artık konsept olmadan ekonomi denen şey ilerlemiyor. Muhteşem okullarda okuyup, acayip bir kariyer yoluna girip, sonra bir ara dellenip "ben bakkal açıcam ya" deseniz bile bir konseptin esiri olmak zorundasınız. Retro bir mahalle bakkalı? Organik ürünler satan şirin bir sosyete bakkalı? Az ürün, çok çay ve çok muhabbet olan bir "çok kafa adam ya" bakkalı? Bunların hiçbirini takmadığınızı, tek amacınızın samimi bir yer olduğunu söylerseniz de kendiniz bilirsiniz. Gofretlere bakıp, sakız kutusunda madeni para aramakla geçer artık samimi günleriniz. İnsanlar artık ürüne, hizmete değil konsepte geliyor. Bomboş bir mağazada hiçlik konseptini sattığını söyleyip paraya para demeyen adamın hikayesini bilirsiniz. Ya da çok benzer bir hikaye illa ki vardır.

Örneğin "yaz" bir mevsim değil artık. Evet, bir konsept. Nisan-Mayıs itibarı ile başlayan bir yaza hazırlanma, yaz alışverişi yapma, yazın yaptıklarını paylaşma ve "ben yaza veda edemiyorum, kahretsin" partileri ile Kasım'a kadar süregelen acı bir konsept. Acı diyorum, çünkü diğer mevsimlere de bağlanarak konseptüel etkisini katlayarak artıran bir mevsim. 3 derecelik sıcaklık düşüşünü "hoşgeldin sonbahar :)" diye karşılayan insan kitleleri sonbahar alışverişine akın etmeye başladı bile. Bazıları ise halen kararsızlıklarını koruyup park, orman, bahçe, allah ne verdiyse dolaşıp yerlerde kahverengi tonları içeren yapraklar arıyor. İnanır mısınız, yeşil yaprağı dalından koparıp kahverengiye boyayan, sonra da Instagram'da 33 hashtag ile paylaşan blogger'lar var. Bunların etrafında dolaşan ve "sosyal medya çok ilerledi, oraya ağırlık vermek lazım" diyerek işletmecilikte çağ atlayan otel, cafe, vb işletme sahipleri şu anda sonbahar konseptleri üzerinde son hazırlıklarını yapıyor. Reklam ajansları toprak rengi arka fon üzerine hafif ince bir kazak giymiş genç kadın/erkek web sayfası tasarımlarını bitirmek üzere. Tehlikenin farkında mısınız? Geliyorlar...

Rica ediyorum, en azından buraya kadar okumuş olanlar "ya sonuçta bizim için iyi bir şeyler yapmaya çalışıyorlar" saflığında (saf=çok temiz kalpli) olmasın. Baştan ayağa kadar size biçilmiş olan insan konseptleri hoşunuza gidiyor mu yoksa? Gözlükten retro, gömlekten hipster, pantolondan hiphop, ayakkabıdan casual olmak hayatınızı mı kolaylaştırıyor? O zaman sizi acı gerçekle yüzleştirmenin zamanı geldi. Evet, konsept sözcüğünün asıl kökeni Latince "conceptus"tur. Yani "içine almak, kavramak, hamile kalmak" demek oluyor. Eğer buradaki özneleri ve yüklemleri olumlu bir şekilde kendinize uydurabiliyorsanız, konsept ile ilişkiniz hayrolsun demek isterim. Çünkü konseptlerin konseptleri "conceptus" ettiği bir ilişkiler sarmalı olan konseptşın illeti sizi de esir almış ne yazık ki. Soğuk konsepti ile tatlandırılmış bir bardak (konsepti olmalı) suyunuzu içebilirsiniz.

İnsan ölür, ülke bölünür, dünya yıkılır. Ama kendi kendisinden yeni canavarlar çıkarmak zorunda olan, sadece böyle yaşayabilen, ve böyle yaşama becerisini kazanmış, bir nevi ölümsüzlük iksirine sahip olan tek şey ekonomidir. Sakın parayla dalga geçmeyin, parayı küçümsemeyin. O sizi bir konsepte sokmasını elbet bilir.

Çörek Otu Yağı

Bir şekilde bittiğine şahit olmadığım tek tartışma, inanç ve bilim arasında tezat oluşturduğu düşünülen unsurların sebep olduğu konular üzerinedir sanırım. Tatlı su tartışmacıları arada sırada inancın aslında bilimsel kuramlarla ne kadar da uyumlu olduğunu kendince ispatlayan, ya da bilimin aslında ne kadar da büyük inançlara sahip insanlar tarafından geliştiğini gösteren örneklerle bazen olayı tatlıya bağlamak isterler. Ama yemezler; en azından benim midem kaldırmaz. Şöyle çatır çatır ikilemleri, kütür kütür bilinmezlikleri, hatır hutur dengesizlikleri verin bana. Aklınıza salatalık, karpuz, kavun filan geldiyse beni hiç anlamamışsınız demektir. Güzel. Böyle devam edelim. 

Çok başarılı bir kariyeri olan, mesleğinde duayen olup parmakla gösterilmiş, çok da para kazanmış birisi belli bir yaşı geçtikten sonra genç kalma konusunda kendini fazlasıyla geliştiriyor. Kendinden 30-40 yaş genç insanlara taş çıkaracak kadar sağlıklı bir bedene sahip oluyor. Kitap bile yazıyor. Röportajlar, TV programları derken birçok insana "vay be" dedirtecek kıvamda bir yeni-şöhret sahibi oluyor adeta. Sonra bir gün, bir programda hayatını anlatırken hüngür hüngür ağlamaya başlıyor. Belli ki inandığı şeylerden birindeki ufak bir tümör, sürekli anlattıkça farkında olmadan kansere dönüşmüş. Belli bir zamandan sonra da "hasta" olduğunu reddediyor. O başarılı, örnek, sportif, karizmatik, hayranlıkla izlenilen adamın ördüğü koca bir duvar sanki bir anda yıkılıyor. Bir gün birisi "peki ailenize yeteri kadar zaman ayırabildiniz mi?" diye sorarken o hala çörek otu yağının faydalarını anlatmaya çalışıyor. Duvarı bu şekilde tutan, o aradaki inanç unsurları olsa gerek. İnsanın somut ve soyut kavramlar arasındaki karmaşık, gelgitlerle dolu yolculuğu bazen o bildik deyimle bir "çimento" ihtiyacı duyuyor. Biraz ilerlemek istediğinde, duvarı biraz daha yükseltmek istediğinde basıyor çimentoyu. 

Körü körüne inandığım bir şey sayesinde hayatım boyunca bir şey kazanabileceğimi zannetmiyorum. Bazen işleri kolaylaştırmak, insan olduğunu hissetmek, yabancılaşmamak için ihtiyaç duyduğun, hatta nefsine yenilip tadına baktığın o inanç denen şeyin çok dikkatli kullanılması gereken ve dozunu iyi ayarlamazsan feci sonuçlara yol açan, dünyayı yerle bir eden, evrene seri negatif mesajlar yağdıran...Yok yahu, o kadar da canavarlaştırmayalım. "Bana bir beden büyük geliyor" diyerek tatlı su bitiriciliği yapayım. Bu yazıdan sınırsız başarının sırrını bekleyenler için de hayal kırıklığı oluvereyim. Zihinlerindeki yoksunluğa derman olmayayım. Velhasıl kelam, çörek otu yağı ile bir yere geleceksem, o yere gelmeyeyim arkadaş. 

Karmaşanın En Karmaşık Anlatımı

Yaşlanma belirtileri arasında “ben demiştim” deme sıklığı da kabul edilir mi, bilimsel olarak yorum yapacak yeterliliğe sahip değilim. Her ihtimale karşı, hafifletici sebep olarak bu durumdan duyduğum kaygıyı belirterekten, bu yazının üç adet “ben demiştim” düşüncesine dayalı olduğunu söylemiş olayım. Aynı şeyi “şu şöyledir, bu da böyledir” için de kullanacağım günü geldiğinde.

Uzun süredir Gezi süreci ile ilgili çok şey yazasım var (gerçekten çok ender rastlanan bir düşünce). Ancak yazacağım hiçbir sıcak, güncel olay eleştirisinin katma değer yaratabileceğine inanmadım. Twitter üzerinden bu paylaşımları anlık olarak yapıyor olmakla birlikte (reklamlar: @gencerozkazman) düşünülüp tartılarak yazılmış bir yazıda neyi, nasıl ifade edeceğimi pek bulamadım. Düşünüp okudukça da geçiştirmek içimden gelmedi. Sonunda, bu blog’un vefalı takipçileri için büyük bir hizmet daha yaparak olayları sosyal psikolojinin çok temel bazı kuram ve kavramları ile bağlama yolunu seçtim. Yazıda eğri büğrü olarak gördüğünüz o kısımlar benim düşüncelerim değil, daha önce bu ve benzeri konulara kafa yormuş bilim insanlarının çıkarımları. Ben burada sadece nitelikli cımbızcı görevini yaptım.

Öyleyse ilk “ben demiştim” ile başlayayım. Olayların başından itibaren söylediğim “kaos” düşüncesi ile. Hey, burada tüm sosyopolitik süreci adım adım çözdüğümü ve muhteşem önerilerle geleceğimi düşünen yok değil mi? Ya da “ehe ehe bunu şunlar da dedi ama” diyecekler? Güzel. Devam edelim.

Olaylar bir kaos şeklinde başladı, bir kaos olarak devam etti ve bir kaos olarak da devam edecek. Bu baştan beri düşündüğüm şeydi. İsterseniz bu noktada kaos yerine biraz daha Türkçe olan “karmaşa” kelimesini kullanalım sohbetin bundan sonraki kısmında (yazar tam da burada okuyucuyla arasındaki mesafeyi kaldırmayı amaçlıyor). Düşünmediğim şey ise, bu karmaşanın kötü yönetileceği, hatta yönetilme gibi süreci aşağılayıcı bir amaca kurban edilmeye çalışılacağıydı. Biraz daha romantik düşüncelere, kurulacak bir Gezi Partisi’ne, hatta televizyonlarda gösterilmeyecek o devrimin tam da içinde bulunduğuna inananlara saygı duyuyorum. Ama bence bu sürecin en iyi yanı; düzeni, kuralları ve dogmaları bir siyaset aracı olarak kullanan/kullanma niyeti olan herkesin, oluşan bu karmaşa ortamında korkuları ile yüzleşmesi ve kendine iki yol seçmek zorunda kalmasıdır. Nedir bu iki yol? Birinci ve iyimser olanı, bu karmaşa ortamının her türlü iktidar düzenini tehdit edecek olmasından, sokağa çıkabildiğini gören halkın (ya da en azından belli bir kesiminin) alınacak her karar için ciddi bir baskı unsuru yaratacak olmasından duyulan bir faydalı endişe. Bunun ne kadar ciddiye alınabilir olduğunu olaylar ilk başladığında sıcağı sıcağına açıklama yapmaktan kaçınan bütün siyasilerin davranışlarına bakarak görebilirsiniz. Ne yazık ki, iktidar bu süreçte bir süre kararsız kalmış gibi görünse de (belki de gerçekten öyleydi) ikinci ve tehlikeli yolu seçmişti.

“İzin verilmiş saldırganlık: Bireyin toplumsal grubunun normlarına göre (özendirilmese bile) izin verilebilir olan saldırganlık.”

Sıkışan gazın patladığında ne olacağını tahmin edememek ile analoji kurarsak, “sıkıştırılan” insan kitlelerinin de sosyal bir patlama sonucunda öngörülemez bir hal alması oldukça doğal. Yönetişim denilen kavramla yakından uzaktan ilgisi olmayan bir ülkede yaşıyorsanız, bu süreci “büyüklerimizin” yüzlerinde tatlı bir tebessümle izlemesini beklemezsiniz. Türkiye’de bu süreç sonucunda ortaya çıkan anlayış ve dilin, zeka kokan ve tam anlamıyla bir istemsiz psikolojik inovasyon olan mizah ile ürünlerini vermesi de işte tam “orantısız zeka” denilen kısma tekabül ediyor.

Çok ilginç. “Büyüklerimiz” nasıl oldu da olayların bu şekilde evrileceğini öngöremedi? Evet, sevgili okurlarım (burada yazar ciddi bir tespit yapmaya hazırlanır), burada ikinci “ben demiştim” unsurunu ortaya koyuyor ve olayı veri ile nitelikli bilgi arasındaki farka dayandırmak istiyorum. Yeni dünyada yaşıyoruz, bilmiyorum farkında mısınız. Ama yeni dünya dediğimiz şeyin sadece “Dünya 2.0” belgeselinde olduğu gibi devasa barajlar, binalar, fabrikalar yapmak olmadığını ve bunların bu yeni dünyayı oluşturan temellerin sadece basit birer ürünü olduğunu görmezden gelmemeliyiz. Gittikçe karmaşık hale geldiğinden dem vurduğumuz (ben bir önceki paragrafta vurdum, siz de vurdunuz değil mi?) dünyada nitelikli bilgiye ulaşmanın gün geçtikçe derinleşen veri denizinde (çöplüğü mü desek?) yüzmeyi öğrenmekle mümkün olabildiğini hesaba katmamız gerek. İşte tam bu noktalar, yeni dünyanın şahidi olan iktidarların en büyük sıkıntıyı çektiği noktalardır. Karmaşayı yönetebilmek, ancak karmaşa ile mümkündür ve iktidarlar karmaşık olmayı sevmezler. Karmaşık olmak içinde birçok farklı unsuru bir arada bulundurabilmektir ve karmaşık bir sistemle karmaşa yönetmek de …… ister. (Boşluğa çok önemli bir kelime gelmesi gerekiyor. Burada yazıya interaktiflik katarak herkesin kendi kelimesini düşünmesini rica ediyorum) Yönetilemeyen karmaşık sistemlerde, bugünkü iktidarın safça ya da kendine göre kurnazca yaptığı kategorize etme çabaları; “bunlar”, “çapulcu”, vb gibi sıfatlarla ötekileştirme çabaları da çok eskilerde kalmış bir siyaset silahıdır. Silah dediğim için hemen aklınıza fiziki hasar veren şiddet gelmesin. Bugüne kadar ne karanfiller, ne güller silah olarak mitinglerde kitlelere atılmak suretiyle bu kategorizasyonlara alet olmuşlardır. (Yazarın kendine notu: Yakaya çiçek takma adetinin sona ermesinde Y kuşağının çiçeğin psikolojik bir silah olabileceğinin farkına varması ihtimali üzerine bir yazı yazılabilir)

“Kategori temelli bilgi işleme: Algılayıcıların bireylere ilişkin bilgileri temelde hangi grubun ya da kategorinin üyesi olduklarına göre işledikleri bilişsel bilgi işleme sürecine verilen ad.”

İktidarlar zor olana alışıktır. “Biz iyi biliriz” derken (www.iyibiliriz.biz) aslında zor olanı iyi bildiklerini gösterirler. Haklıdırlar da. Ama farkında olmadıkları, ya da olmak istemedikleri şey karmaşık olanı iyi  bilmedikleridir. Zor olanda sonuçları öngörmek kolayken (Bkz: Boğaz’a üçüncü köprüyü yaparken tam olarak hangi güzergahın kullanılacağının belirlenmesi) (İkinci Bkz: Bir önceki bkz.’da bir sorun mu var?) karmaşık olanda insanların birbirleriyle etkileşimi her seferinde iktidarseverleri biraz daha şaşırtır, BDP flamalı birinin Atatürk figürlü Türk bayrağı tutan bir başkasına sarılarak polisten kaçmasına uzun uzun bakarlar, anlam veremezler.

“Önyargı: Grup düşmanlığının duygusal bileşeni; bir grubu ya da bir grubun üyelerini sevmeme.”

Bu süreç doğal olarak da farklı gruplardaki destekleri de beraberinde getirir. Bu konuya gerçekten artık çok fazla ciddi bir dille dokunmak istemiyorum ama başkentinin büyükşehir belediye başkanına ve başbakanının başdanışmanına bakmak bir ülkenin ne kadar “ileri” olduğunu anlamak için oldukça güçlü verilerdir, nitelikli bilgi için yolu açarlar.

“Karşılıklılık kuralı: Bizi ödüllendirenleri ödüllendirme kuralı. Örneğin, eğer birisi bize yardım ederse karşılığında kendimizi ona yardım etmek zorunda hissederiz.”

“Yağcılık: Diğer bir kişiye sizi sevmesini sağlamak için kendisi hakkında olumlu şeyler söyleme ya da ona iyilik yapma.”

“Fıskiye: Kırılması halinde önemli siyasi kırılımlara yol açabilen bir nesne.”

“Jöle: Saçları sabitlemeye yarayan bir kimyasal madde.”

 (Son iki tanımı bilim insanları yapmamış, ama referansım olan kitaba bunun eklenmesi için talepte bulunacağım.)

Toparlıyorum, tamam. Toparlarken de son “ben demiştim” hakkımı yüksek lisans tezi yapmak için bir miktar uğraş verip de başaramadığım “policy vs. politics” ikilemi ile kullanmak istiyorum. Günlük hayatta karşınıza çıkan olayların ne kadarı sadece “politics” (politika) temelliyse, yani ne kadarı bir çeşit yönetimsel iletişim aracını baz alıyorsa, o kadar tehlikedesinizdir. Oysa pek bilmediğimiz “policy” (siyasa) kavramı, bütün bu iletişimin altını dolduran/doldurması gereken ve nitelikli bilgiye bilimsel yöntemlerle ulaşabilmeyi sağlayan temel güçtür. “Politics” kavramının altını dolduran “policy” olmadığında karmaşanın yönetimi de bir o kadar basiretsizdir.

Bu yazının sonunda benden ne bekliyorsunuz bilmiyorum. Ama karmaşa olarak adlandırdığım bir süreç ile ilgili madde madde açıklamalar getirmemi, “ŞOK ŞOK ŞOK!” alt başlığıyla sizi inanılmaz fotoğraf galerilerine yönlendirmemi, ya da muhtelif iç ve dış mihraklara ait somut delilleri ortaya koyma konusunda sizi beklentiye soktuysam özür dilerim. Ne yapacağımı yazının başlığında söylemiştim zaten. Ne yazık ki veri çöplüklerinde yüzmeyi henüz o kadar iyi beceremiyorum.

“Kahrolsun bağzı şeyler!”

Referans: Shelley E. Taylor, Letitia Anne Peplau, David O. Sears, “Sosyal Psikoloji”, Çev: Ali Dönmez, İmge Kitabevi, 2007.

Denedim, böyle oldu

Bugün kendimi hayatımın dönüm noktası denebilecek kadar büyük bir değişimin başlangıcındaymış gibi hissetmedim kapıdan çıkarken. O işleri motivasyonel tetikleme yöntemleriyle beceremem zaten. Ama böyle bir kıpırtı oluşuverdi içimde sanki. Yapabilir miydim? Yolculuk, yürüyüş ve molalarla birlikte toplam üç saati bulan rutin bir şehir gezgini seansında “herkes haklıdır, her şey iyidir” felsefesini derinlemesine içime çekmiş olarak misyonumu tamamlayabilir miydim? Denedim.

Büyük şehir denen yerde yaşıyorsanız ilk başta övünmeniz gereken şey toplu taşımada sürekli olarak yapılan yeniliklerdir. Bir gariplik olduğunu düşünebilirsiniz arada, çünkü aslında bir “araç”, hatta “zaman kaybı” olarak düşünülmesi gereken bu süreçlerin uzun bir süre değişmemesi, yani bilinen tabirle “oturması” gerekir. Sürekli yenilik birtakım hatların iptal edilmesi, biniş ücretlerine ilginç zamların yapılması, araçların bazen dolu olması şeklinde karşınıza çıkmamalıdır sanki. Ama yenilik ve değişim her zaman iyidir diye düşünerek başımızdan eksik olmaması gereken insanları yad edersiniz.

Gelin, otobüsün içine girelim biz. İnsanlar! İşte en büyük sınavla karşı karşıyasınızdır. Bir yaşlı amca iki liseli genç kızın yanına yaklaşıp suratlarına bakar, ama kızlar bunun kibar bir yer isteme olduğunu anlayamaz. Eh, olaya eşitlik çerçevesinden bakan sıkı birer sosyalist adayı olduklarını ve amcanın fakir edebiyatı yapmasını eleştirdiklerini düşünürsünüz. İyi bir gelişme. Ya kendisine gelen önemli çağrıyı cevaplamak zorunda kalan, ama daha sonra her nasılsa konuyu arabasının ön camlarını hangi marka temizleyici ile sileceğine getiren post-ergen delikanlı? İletişim çağının insanları nasıl da değiştirdiğini düşünüp iletişimin bu kadar gelişmesinin yakın zamanda Kuzey Afrika’daki etkilerine kadar gidersiniz. Bağlantıları kurar gibi olduğunuzda duyarlı iki amcanın politik sohbetlerine kulak misafiri olursunuz. İkisinin farklı görüşten olduğunu öğrenip “onlar 30 sene ne yaptı da?”, “nerede gördün onun yolsuzluk yaptığını?” gibi sorgulayıcı yaklaşımlara şahit olup toplumda gelişen hoşgörü ve bilimsel yaklaşımın yarattığı uyuşturucu etkiyle kendinizden geçersiniz.

Sokağa çıkma vakti. Kalabalığa karışırsınız ve farklı kültürlerin kokusunu derin derin ruhunuza çekersiniz. O da ne? Birisi kültürün kokusunu fazla mı yakın tutmaya çalışıyor? Evet, bir kağıt uzanır size. Tanıtım katalogu gibi bir şey. Hafif kalınca bir şey ve zaten dolu olan çantanıza sığmayacağından kibarca reddedersiniz. Bu arkadaşı etrafta olan bitenden sizin de bilginiz olmasını sağlamak istediği için takdir edersiniz. Ve tabi onu geçtikten sonra aynı katalogu uzatan üç arkadaşı da… Geliyoruz en kritik bölgeye. İnsan yoğunluğu metrekarede üç kişi gibi ciddi rakamlara ulaştığında kendinizi Dostoyevski’nin romanlarından birinde yolculuk yapar gibi hissedersiniz. Muhtemelen gece yola çıkacak olan oğlunu düşünerek yere bakarken size çarpmaktan zor kurtulan teyze, telefonundaki çok acil mesajı okurken dengesini ve yörüngesini kaybedip aniden önünüzde duran arkadaş, hızını ayarlayamayıp büyük bir şanssızlık eseri sizi geçmek isterken omuz atıveren amca,…Ve birlik olmanın en güzel örneğini yan yana ilerleyerek sergileyen bir gelin, bir kayınvalide, bir baba ve küçük bebek (arabasının içinde). Sol sinyalinizi verdikten otuz saniye sonra bu güzel aile tablosundan ayrıldığınıza üzülmeyin, farklı kompozisyonları sizi ileride bekliyordur mutlaka. Zaten o arada siz yanınıza kadar gelip size kot pantolon ihtiyacınız olup olmadığını soran cefakar satış elemanlarına karşı mahcubiyetinizden başka bir şey düşünemez ve yapamaz hale geleceksiniz. Kim bilir, içinde bulunduğu sosyal sorumluluk projesi dahilinde önce lolipop verip parasını sonra isteyecek kadar size güven duyan bir palyaçonun bünyenizde yarattığı sarsıntıdan kurtulamayıp bir kahve içmek için ilk dükkana atacaksınız kendinizi.

Canlı yayında birden “uçan”, sonra reklamlara konu olan şu adamı düşünüyorum ve ortak bir noktamız olduğuna inanıyorum. Bir gün “Allaaah!” (ya da tam olarak anlaşılamayan başka bir kelime) diye bağırıp oradan oraya uçarsam bilin ki iyi bir şeydir. Ve o zaman yazın ki, “toplum içinde yaşadığı çeşitlilik duygusunun büyüleyici etkisiyle kendinde geçen bir insandı”.

Denedim, böyle oldu. Ne yapayım ki?